card payments
Gratis Verzending Op Alle Bestellingen

Probiotica, depressie en angst – zo Beïnvloedt probiotica je emoties

Geschreven door Andy Mobbs
probiotica reguleren darmbacteriën die depressie en angst tegen kunnen gaan

Je hebt vast wel eens een “onderbuikgevoel gehad” of iemand in het Engelse “trust your gut” (vertrouw op je intuïtie) horen zeggen. Onderzoek van de laatste jaren toont aan dat dit veel meer is dan alleen een uitspraak. Er zit echt een kern van waarheid in. Dit komt omdat onze darmen als het ware als een tweede brein fungeren, compleet met eigen zenuwstelsel. Het zenuwstelsel van de darmen noemen we het enterische zenuwstelsel (ENS). Het ENS bestaat uit miljoenen neuronen en dient als super-snelweg voor chemicaliën en hormonen. Deze zorgen samen voor een constante informatiestroom tussen onze darmen en onze hersenen. In dit artikel bespreken we het meest recente onderzoek naar het verband tussen onze darmbacteriën, probiotica, depressie en angst. 

Probiotica, depressie en angst

We weten nu dat de informatie die via ons enterische zenuwstelsel wordt doorgegeven, net zoals darmhormonen en chemicaliën in de hersenen, rechtstreeks verband houdt met de 40 biljoen bacteriën die in onze darmen leven. Onderzoek toont ook aan dat er significante verschillen zijn tussen darmbacteriën van mensen die worstelen met depressie en andere psychische problemen, en degenen die dat niet doen. Deze nieuwe kennis geeft ons een geheel nieuwe kijk op het behandelen van geestelijke gezondheidsproblemen. 

Elie Metchnikoff, een Franse wetenschapper en Nobelprijswinnaar
Elie Metchnikoff, ik weet niet of ik een drankje van hem aan zou nemen!

Er werd 100 jaar geleden voor het eerste verslag gedaan van het verband tussen de darmen en de hersenen. Deze eer komt Elie Metchnikoff toe, een Franse wetenschapper en Nobelprijswinnaar. Hij is bekend omdat hij opzettelijk water met cholerabacteriën opdronk en dit overleefde. Hij deed dit om te bewijzen dat de sterkte van het immuunsysteem van mens tot mens verschilt en dat een bacterie die de ene persoon besmet, de ander misschien helemaal niet infecteert. 

Verbinding tussen de hersenen en darmbacteriën

Eén van zijn overtuigingen was dat alle delen van het lichaam met elkaar verbonden waren. Volgens hem moest tijdens een medische behandeling naar het lichaam als geheel gekeken worden, in plaats van alleen de symptomen in het probleemgebied te behandelen. 

Hij gaf aan dat het versterken van de darmbacteriën door het eten van gefermenteerd voedsel de gezondheid van ons hele lichaam zou kunnen verbeteren. Ook zou het dementie en degeneratie van de hersenen tegen kunnen gaan in ouderen. Met dit onderzoek is hij de eerste persoon die het concept van probiotica op de kaart zette en ontwikkelde. 

Na zijn dood verloren zijn argumenten voor een meer holistische benadering in de geneeskunde echter aan populariteit. De komende 80 jaar concentreerde de geneeskunde zich op specialisatie. Dit hield in dat artsen op een specifiek gebied geschoold werden en over het algemeen alleen bij hun eigen specialisme bleven. Een gastro-enteroloog richtte zich bijvoorbeeld alleen op het maagdarmkanaal en de lever. En een neurowetenschapper richtte zich alleen op de hersenen, zonder te overwegen hoe het ene het andere kan beïnvloeden. 

Zodoende werd een top-down behandelingsprogramma voor geestelijke gezondheidsproblemen gecreëerd. Dit betekende dat moderne farmaceutische behandelingen zoals antidepressiva of benzodiazepines (kalmeringsmiddelen) alleen waren gericht op de behandeling van de hersenen.

Onderzoek: Het verband tussen probiotica, depressie en angst

In de laatste jaren begint de focus van wetenschappelijk onderzoek echter te veranderen, omdat er een duidelijk verband is gevonden tussen onze darmbacteriën, depressie en angst. 

Canadese onderzoekers aan de McMaster University gaven muizen antibiotica waarmee ze de samenstelling van hun darmbacteriën (het microbioom) veranderden. Ze ontdekten dat ze de muizen op deze manier nerveus of kalm konden maken en zelfs gelukkig of depressief.  

Je vraagt je nu misschien af hoe we kunnen bepalen dat een muis depressief is? Nou, dat is eigenlijk niet zo moeilijk als je in eerste instantie zou denken. Muizen delen namelijk veel genetische eigenschappen met ons. Zo gedragen we ons in bepaalde situaties hetzelfde omdat muizen net zoals mensen sociaal en nieuwsgierig zijn. Muizen zoeken over het algemeen het gezelschap van andere muizen op, dus als ze dat niet doen, of hun sociale gedrag op een andere manier verandert, is dat duidelijk te merken. 

Net zoals bij mensen, wordt depressie bij muizen geassocieerd met sociaal teruggetrokken gedrag. Onderzoekers kunnen niveaus van angst ook beoordelen door muizen kennis te laten maken met nieuwe speelkameraadjes, nieuw speelgoed of nieuwe plekken om te verkennen. Ze letten er dan op hoe de muizen op deze nieuwe impulsen reageren. Op deze manier hadden onderzoekers een manier om te bepalen in hoeverre het veranderen van het microbioom van de muizen hun gedrag veranderde. 

Verdere experimenten aan de McMaster Universiteit waren specifiek gericht op het bestuderen van angst in muizen. Hiervoor werden muizen onderzocht die genetisch waren gefokt om timide of juist avontuurlijke eigenschappen te hebben. Onderzoekers transplanteerden het microbioom van de avontuurlijke naar de timide muizen en ontdekten dat de laatstgenoemde groep na verloop van tijd zelfverzekerder werd. (1)

Slechte bacteriën en depressie

Ze verwezen ook naar deze gedragsobservaties met laboratoriumtests. De onderzoekers verhoogden eerst het aantal slechte bacteriën in het spijsverteringskanaal van de muizen en testten ze vervolgens. Ze detecteerden verlaagde niveaus van het BNDF-hormoon, dat een groeihormoon voor de hersenen is. Ook vonden ze een verlaagd aantal serotoninereceptoren in de hersenen. De tests toonden aan dat de muizen door het veranderen van het microbioom in mindere mate in staat waren nieuwe hersencellen te laten groeien. Daarnaast waren ze ook in mindere mate in staat om de effecten van de ‘gelukkige’ neurotransmitter serotonine te voelen. 

De onderzoekers bedachten een nieuwe uitdrukking: de ‘Hersen-Darm As’. Dit is een denkbeeldige lijn tussen onze hersenen en darmen die een grote biologische impact heeft. 

hoe het brein invloed heeft op de darmen illustratie

Probiotica en depressie – hoe werkt de Hersen-Darm As? 

probiotica depressie angst illustratieNormaal gesproken bestaat er een goede balans tussen de darmen en de hersenen. Deze balans kan echter worden verstoord wanneer het lichaam onder druk komt te staan.

Het lichaam kan op veel manieren onder druk komen te staan. Denk aan psychologische stress die wordt veroorzaakt door ons drukke, gehaaste leven. Ook financiële stress, werkdruk, traumatische gebeurtenissen en andere vormen van stress hebben een zeer reëel impact op het lichaam en kunnen invloed hebben op onze darmbacteriën. 

Fysiologische stress vormt ook een reële bedreiging voor onze darmen. Denk hierbij aan (milieu)vervuiling of onnatuurlijke diëten vol met bewerkte voedingsmiddelen en een gebrek aan gefermenteerde voedingsmiddelen (die gedurende onze evolutie altijd een natuurlijk onderdeel van ons dieet waren). Ook antibiotica, pesticiden, chemicaliën, (overmatig) medicijngebruik, roken en alcohol kunnen allemaal een negatief effect op onze darmen hebben. 

Een zwangere moeder kan de stress die zij ervaart zelfs op haar kind overbrengen en zijn of haar microbioom beïnvloeden (2-3). Dit is wat Natasha Campbell Mcbride, auteur van ‘Gut and Psychology Syndrome’ hierover zegt: 

“De baby verkrijgt zijn darmflora op het moment van geboorte wanneer de baby door het geboortekanaal van de moeder gaat. Wat er in het geboortekanaal van de moeder leeft, in de vagina van de moeder, wordt de darmflora van de baby. En wat leeft er in mama’s vagina? Het is een zeer rijk bevolkt deel van het lichaam van een vrouw. De vaginale flora komt uit de darm. Dus als de moeder een abnormale darmflora heeft, zal ze ook een abnormale flora in haar geboortekanaal hebben.”

Stress veroorzaakt dus veranderingen in onze darmflora. Wanneer dit gebeurt, ontstaat er een reactie in het lichaam die zich van de darmen naar de hersenen verplaatst, en een verandering in ons gevoel teweegbrengt. 

Drie manieren waarop de signalen van de darmen naar de hersenen beïnvloed worden

# 1 darmbacteriën en het immuunsysteem

De eerste manier waarop onze darmbacteriën problemen in onze hersenen kunnen veroorzaken, is door voor ontstekingen in het lichaam te zorgen. Deze ontstekingen worden veroorzaakt door activering van het immuunsysteem, dat ons probeert te beschermen tegen bedreigingen. Op korte termijn is deze activering gunstig omdat het infecties bestrijdt en wonden heelt. Zo zal het in actie komen wanneer je je enkel verstuikt. Een teveel aan slechte bacteriën kan er echter voor zorgen dat het immuunsysteem langdurig en chronisch geactiveerd blijft. Dit kan schade aan je hele lichaam veroorzaken. In wetenschappelijke studies is nu al duidelijk vastgesteld dat deze activering depressie en angst kan veroorzaken (4,5).

De activering van het immuunsysteem produceert moleculen die cytokines worden genoemd. Zij signaleren andere cellen om een ontstekingsreactie te veroorzaken. Wanneer cytokines bijvoorbeeld naar de hersenen seinen, kunnen deze reageren door stresshormonen zoals cortisol te produceren. 

Het immuunsysteem kan ook geactiveerd worden om ontstekingen te produceren wanneer een verandering van het microbioom ervoor zorgt dat het darmepitheel (de barrière tussen de darm en de rest van het lichaam) vol komt te zitten met kleine gaatjes of openingen. Dit fenomeen staat bekend als lekkende darm. 

het effect van stress en darmbacteriën op de geestelijke gezondheidDoor de verslechterde barrièrefunctie kunnen giftige moleculen, Lipopolysacchariden (LPS) genaamd, door de darmwand lekken. Deze LPS-moleculen leven in de celmembranen van onze darmbacteriën en komen vrij wanneer ze sterven. Normaal gesproken verlaten ze het lichaam veilig door onze ingewanden tijdens het poepen. Echter, wanneer een lekkende darm ze in ons lichaam toelaat, veroorzaakt dit een sterke ontstekingsreactie van het immuunsysteem.

Als de veranderingen in het microbioom groot genoeg zijn, kunnen ontstekingen zelfs veranderingen in de bloed-hersenbarrière veroorzaken. De bloed-hersenbarrière is het membraan dat het bloed van de vloeistoffen in de hersenen scheidt. De barrière laat normaal gesproken alleen enkele speciaal geselecteerde moleculen door. Echter, ontsteking kan ervoor zorgen dat het meer permeabel wordt. Hierdoor kunnen moleculen binnendringen die er niets te zoeken hebben en zelfs giftig voor de cellen in onze hersenen kunnen zijn. Dit kan het creëren van nieuwe zenuwverbindingen door onze hersenen verhinderen. Hierdoor kunnen we moeite hebben met leren en ontwikkelen en kunnen we in negatieve gedachtepatronen vast blijven zitten. (5)

# 2 Darmbacterien en de Nervus Vagus

De tweede manier waarop onze darmen onze hersenen kunnen beïnvloeden, is via de nervus vagus. De nervus vagus is de langste zenuw in het lichaam en loopt vanuit de hersenen helemaal naar de darm. Hij controleert onderweg het hart, de longen en het spijsverteringskanaal. Wanneer onze darmflora niet in balans is, kan de nervus vagus naar de hersenen seinen en zo een ontstekingsreactie veroorzaken. Hij kan er ook voor zorgen dat de hersenen stresshormonen door het gehele lichaam en in de hersenen zelf afgeven. Deze hormonen kunnen gebieden van de hersenen beïnvloeden die verantwoordelijk zijn voor besluitvorming, woede en angst, zoals bijvoorbeeld de prefrontale cortex en het limbisch systeem. 

De nervus vagus heeft ook receptoren voor de cytokines die door het immuunsysteem worden geproduceerd. Zo is het een tweede signaalweg die informatie over ontstekingen in het lichaam aan de hersenen kan doorgeven. 

#3 Neurotransmitters en darmbacteriën

De Nervus Vagus
De nervus vagus loopt vanuit de hersenen helemaal naar de darm

De laatste manier waarop de darm onze gevoelens kan beïnvloeden, is door de productie van neurotransmitters. Onze darmbacteriën maken de neurotransmitters serotonine, GABA, dopamine en noradrenaline. Onze darmen produceren 80% – 90% van de serotonine in ons lichaam. Behalve dat serotonine een feel-good hormoon is, is het ook de neurotransmitter die het doelwit is van SSRI (Selectieve Serotonine Heropnameremmers) antidepressiva zoals Venelaxflaxine, Sertraline en Prozac. 

De neurotransmitter GABA heeft een natuurlijk kalmerend effect, het zorgt ervoor dat we relaxen. Wanneer mensen Benzodiazepine-medicijnen zoals Valium gebruiken, richten deze zich op GABA-receptoren om een gevoel van rust te produceren. Dopamine geeft ons motivatie in het leven. Het geeft ons de drive om ‘s ochtends uit bed te komen en het geeft ons gevoelens van plezier en beloning. Stel je het gevoel voor dat je krijgt wanneer je een heerlijke maaltijd voorgeschoteld krijgt of wanneer je op werk een loonsverhoging krijgt.

Norepinefrine daarentegen stimuleert juist de ‘vecht-of-vlucht’ reactie. Dus wanneer problemen in onze darmen deze neurotransmitters negatief beïnvloeden door hun productie te verhogen of te verlagen, kan dit een groot effect op onze geestelijke gezondheid hebben. 

Probiotica voor depressie en probiotica voor angst

Het goede nieuws is dat recent onderzoek aantoont dat deze veranderingen in de darmflora die veroorzaakt worden door stress, en de reactie van het lichaam daarop, met probiotica of gefermenteerd voedsel teruggedraaid kunnen worden. Het onderzoek naar mensen bevindt zich nog in een vroeg stadium en wetenschappers hebben niet dezelfde vrijheid met mensen als met muizen. Je kunt een mens bijvoorbeeld niet genetisch manipuleren om een bepaald microbioom te creëren. De eerste studies hebben echter veelbelovende resultaten opgeleverd. 

Zo werden in een studie die in maart 2019 in het tijdschrift Nutrition gepubliceerd was, mensen die aan MDD (Major Depressive Disorder) leden gevolgd. De helft van de deelnemers aan de studie kreeg probiotica en de andere helft een placebo. Aan het eind van de 8 weken maten ze het niveau van depressie en ook het insuline- en ontstekingsniveau (door de C-reactive protein waarden te bepalen). Uit de resultaten bleek dat van de probiotica groep de despressiescore, evenals het insuline- en ontstekingsniveau na 8 weken door het gehele lichaam aanzienlijk verlaagd was in vergelijking met de placebo-group (6). 

Nederlandse onderzoekers hebben ook gesuggereerd dat probiotica voor zuigelingen kan helpen om de schade aan hun microbioom te herstellen, als hun moeders tijdens de zwangerschap veel stress ervaren hebben (2).

Een eerdere studie uit 2011, gepubliceerd in het tijdschrift met de prachtige naam Gut Microbes, toonde aan dat slechts 2 weken suppletie met probiotica symptomen depressie en angst kan verminderen. Het verlaagt ook het stresshormoon cortisol (7). In 2015 publiceerde het College van William en Mary een studie in het tijdschrift Psychiatry Research. In de studie onderzochten ze de voedingspatronen van 700 studenten. Uit resultaten bleek dat degenen die meer gefermenteerd voedsel aten, minder last van sociale angst hadden (8).

Beste probiotica voor depressie en beste probiotica voor angst?

Hoewel het onderzoek er veelbelovend uitziet, is het evengoed belangrijk om een probiotica of levende cultuur van hoge kwaliteit te kiezen. Niet alle probiotica zijn hetzelfde en er zijn veel merken van lage kwaliteit op de markt. De kracht van de probiotica of levende cultuur is van belang (50 miljard CFU per capsule), evenals het aantal stammen. Een supplement zou minstens 5 miljard CFU (kolonievormende eenheden) per stam moeten bevatten (dus 10 stammen in een supplement van 50 CFU).  

Het is ook van belang om een verkoper van probiotica of levende culturen te vinden die gepatenteerde stammen gebruikt die zuur- en hittebestendig zijn. Dit is belangrijk omdat je niet wilt dat ze in de fles of in je maag afsterven voordat ze je darmen bereiken. Dit betekent dat je moet letten op een nummer dat achter de stam wordt vermeld, bijvoorbeeld Bifidobacterium longum BI-05. De BI-05 stam wordt door wetenschappelijk onderzoek gesteund. Als er geen nummer achter de stam staat, gebruikt het bedrijf waarschijnlijk goedkope, generieke soorten zonder bewezen voordelen voor de gezondheid. Dit kun je beter vermijden. 

Als er aangegeven wordt dat je je probiotica beter in de koelkast kunt bewaren, is dit ook een waarschuwingsteken. Gepatenteerde hittebestendige soorten vereisen dit niet. Bovendien worden ze tijdens magazijnopslag en transport ook niet in de koelkast opgeslagen, dus is er een grote kans dat veel van de bacteriën al geruime tijd voordat ze je darmen bereiken zijn afgestorven. Het is ook belangrijk dat een probioticum samen met een prebioticum (vezel) geleverd wordt. De levende culturen van Intelligent Labs worden met Sunfiber vezel verrijkt. Deze vezel houdt de culturen in leven, wat garandeert dat meer goede bacteriën je darmen bereiken. 

Referenties:

(1) Premysl Bercik, Emmanuel Denou, Josh Collins, Wendy Jackson, Jun Lu, Jennifer Jury, Yikang Deng, Patricia Blennerhassett, Joseph Macri, Kathy D. McCoy, Elena F. Verdu, Stephen M. Collins, The Intestinal Microbiota Affect Central Levels of Brain-Derived Neurotropic Factor and Behavior in Mice, Gastroenterology, August 2011,Volume 141, Issue 2, Pages 599–609.e3

(2) Zijlmans M, Korpela K & Riksen-Walraven JM (2015). Maternal prenatal stress is associated with the infant’s intestinal microbiota.Psychoneuroendocrinology. 53:233-45.

(3) John Cryan (University College Cork, Ireland), How Bacteria Can Cause Mood and Psychotic Disorders?”. GUT BRAIN SYMPOSIUM 2016. https://www.youtube.com/watch?v=hxUsoQqKVg4

(4) Miller AH, Raison CL. The role of inflammation in depression: from evolutionary imperative to modern treatment target. Nat Rev Immunol. 2016;16:22–34. This study outlines the current evidence for inflammation in the etiology and pathophysiology of depression and the rationale for anti-inflammatory and immunoregulatory approaches to treatment of depression.

(5) Braniste V, Al-Asmakh M, Kowal C, Anuar F, Abbaspour A, Tóth M, Korecka A, Bakocevic N, Ng LG, Kundu P, Gulyás B, Halldin C, Hultenby K, Nilsson H, Hebert H, Volpe BT, Diamond B, Pettersson S11. The gut microbiota influences blood-brain barrier permeability in mice. Sci Transl Med. 2014 Nov 19;6(263):263ra158.

(6) Akkasheh G, Kashani-Poor Z & Tajabadi-Ebrahimi M et al (2016). Clinical and metabolic response to probiotic administration in patients with major depressive disorder: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Nutrition. Vol 32. Issue 3. PP 315–20.

(7) Messaoudi M, Violle N, & Bisson JF et al. (2011) Beneficial psychological effects of a probiotic formulation (Lactobacillus helveticus R0052 and Bifidobacterium longum R0175) in healthy human volunteers, Gut Microbes, 2:4, 256-261.

(8) Matthew R. Hilimire, Jordan E. DeVylder, Catherine A. Forestell, Fermented foods, neuroticism, and social anxiety: An interaction model Psychiatry Research, August 15, 2015Volume 228, Issue 2, Pages 203–208

(9) Steenbergen L, Sellaro R, & van Hemert et al. (2015). A randomized controlled trial to test the effect of multispecies probiotics on cognitive reactivity to sad mood. Brain, Behavior, and Immunity. Vol 48. PP 258–264.